Valgarður Guðjónsson

Sú hugmynd var viðruð fyrir síðustu forsetakosningar að það væri kjörið að fá forseta sem byði sig fram með það sem helstu stefnu að fara bókstaflega eftir stjórnarskránni. Mig minnir að bæði Daði Ingólfsson og Egill Helgason hafi fjallað um þetta, eflaust fleiri og ekki veit ég hvaðan hugmyndin er upphaflega komin.

En tilgangurinn var að sýna fram á hversu meingölluð stjórnarskráin er í raun og veru. Og það þýðir ekki að bera fyrir sig að hefðir trompi texta stjórnarskrárinnar. Fyrir það fyrsta, þá er það einmitt staðfesting á því að stjórnarskráin er ekki nægilega góð ef ekki er hægt að fara eftir henni. Hitt er að hefðir hafa reynst lítils virði gegn bókstaf þegar stjórnarskráin er annars vegar, eins og núverandi forseti sannreyndi þegar hann vísaði lagasetningu til þjóðaratkvæðagreiðslu.

En það má svo taka þessa hugmynd aðeins lengra. Í stjórnarskránni segir:

15. gr. Forsetinn skipar ráðherra og veitir þeim lausn. Hann ákveður tölu þeirra og skiptir störfum með þeim.

Væri góð hugmynd að einhver tæki þetta bókstaflega og byði sig fram til forseta með það aðal stefnumál að veita núverandi ráðherrum lausn og skipa aðra. Kannski mætti sá fyrirvari vera að núverandi stjórnarflokkar fái að sitja áfram ef þeir snúa við blaðinu og samþykki þá stjórnarskrá sem þjóðin samþykkti í þjóðaratkvæðagreiðslu.

PS. Svo enginn misskilningur sé á ferð, þá er ég alls ekki að bjóða mig fram til verksins. Fyrir það fyrsta þá held ég að þetta sé ekkert sérstaklega skemmtilegt starf – en aðallega þá má ég ekkert vera að því að standa í kosningabaráttu. Í júní ætlum við að dóla okkur í Frakklandi, borða góðan mat, drekka úrvals rauðvín og horfa á fótbolta!

Nú er ekki svo að skilja að ég sé sérstakur stuðningsmaður kirkjunnar.

En ég er heldur ekki sá andstæðingur sem margir kirkjunnar menn vilja meina.

Vissulega finnst mér galið að trúarsöfnuður sé ríkisrekinn og vil losna við þá tengingu sem fyrst.

Og höfum líka á hreinu að ég gef ekki mikið fyrir boðskap kirkjunnar, svona þau atriði sem greina trúarboðskapinn frá almennri skynsemi og góðum siðum sem enga stoð þurfa í trú á yfirnáttúru.

En kirkjan má mín vegna vera til staðar fyrir þá sem áhuga hafa og vilja nota þjónustu hennar.

Það styttist auðvitað í að trúarbrögðin líði undir lok, þetta er óhjákvæmileg afleiðing betri upplýsinga og auðveldara aðgengis að upplýsingum. Væntanlega mælist þetta í fáum áratugum hér hjá okkur.

Einhver heldur eflaust að það hlakki í mér að horfa á örvæntingarfullar tilraunir kirkjunnar til að halda í gamla tíma. Því fer fjarri… Ég veit að þarna er fullt af góðu fólki sem vill vel og á betra skilið. En allt of margir forsvarsmenn og talsmenn kirkjunnar eru einfaldlega að mála hana út í horn og hafa ekki rænu á að hætta að grafa, svo ég vísi nú í gamla líkingu.

Mér datt í hug að láta nokkur ráð fylgja.. vel meint – í alvöru – og að ég held eina leiðin fyrir kirkjuna að þjóna þeim kynslóðum sem henni vilja fylgja á lokasprettinum.

• svo ég tali nú íslensku, hættið þessu væli.. það má eflaust orða þetta á „penni“ og tillitsamari hátt, en þetta er nú samt það sem ég vildi sagt hafa..
• hættið að sníkja peninga umfram það sem aðrir fá, það er holur hljómur í þessum bænum um stöðugt meira fé til „musterisbygginga“ og rímar illa við þann boðskap sem þið kynnið, til að mynda, fermingarbörnum
• hættið að spila ykkur sem talsmenn þeirra sem minna mega sín á meðan þið njótið óhóflegra forréttinda og þeir sem minna mega sín sitja eftir
• sleppið þessum markaðsátökum til að sækja fólk til kirkjunnar, þau eru gegnsæ og vinna gegn ykkur til lengdar, hugsið frekar um að vinna gott starf og þjóna þeim sem það vilja, það gæti meira að segja farið svo að þá vilji fleiri koma til ykkar, ekki bara sem óvirk kennitala í þjóðskrá, heldur hafi raunverulegan áhuga á að tilheyra kirkjunni
• sleppið sérstaklega að sitja fyrir börnum, hvort sem er í skólum eða annars staðar, það er satt best að segja frekar ógeðfellt að sitja um fólk sem hefur kannski ekki þroska, menntun og reynslu til að taka afstöðu til þess sem þið eruð að boða
• hættið að fara með rangt mál í umræðu um málefni kirkjunnar, það samrýmist ekki boðskap ykkar að gera þetta viljandi og það samrýmist (vonandi) ekki menntun ykkar að láta þetta fara óviljandi frá ykkur
• hættið að líta á gagnrýni sem „barsmíðar“ og hættið að líta á þá sem eru ósammála ykkur að einhverju eða öllu leyti sem árásargjarna.

Nú, eða, hunsið þessi ráð og horfið á þetta líða enn fyrr undir lok…

Kannski á ég ekki að vera að eyða tíma í að þrasa um frumvarp um sölu áfengis í matvöruverslunum. Þetta skiptir mig í rauninni ekki svo miklu, til eða frá – er svona meira eitthvað sem mér finnst augljóst og dæmigert fyrir mörk afskipta ríkisins.

Aðalatriðið er að á meðan þetta er lögleg matvara þá kemur hvorki ríkisvaldinu né öðrum við hver vill selja mér vín, hvar og hvenær.. svo framarlega sem lögum og reglum um verslun með matvöru er fylgt. Punktur. En…

Kannski er skondnasta mótsögnin sú að þeir sem vilja hafa óbreytt ástand halda því í einu orðinu fram að áfengisneysla aukist við breytingarnar. En í hinu orðinu vísa þeir til góðrar þjónustu vínbúðanna og fullyrða að framboð, vöruúrval og þjónusta verði mun lakara. (Jú, það er rétt að mikið af hæfu fólki vinnur í vínbúðunum en ef það er eftirspurn eftir þjónustunni þá kemur þetta sama fólk til með að veita hana áfram).

Þá er gjarnan vísað til að vínbúðirnar haldi uppi góðri þjónustu á stöðum þar sem einkaaðilar myndu ekki hafa fyrir því að bjóða upp á áfengi. Með öðrum orðum, þá er ríkissjóður (að þeirra mati) að niðurgreiða þjónustu vegna vínsölu. Sama fólk hefur áhyggjur af því að ríkissjóður muni tapa á breytingunni.

Já, og svo á verð að hækka en neysla að aukast.

Og svo er því haldið fram að ríkissjóður verði af verulegum tekjum þrátt fyrir aukna sölu.

Annar angi af sömu mótsögn er að vísa í einstök dæmi einhvers staðar í útlandinu, „ég bjó einu sinni… og þar var ekkert framboð af víni.. og þar var unglingadrykkjan alveg skelfilega mikil vegna þess að framboðið var svo mikið“.

Margir halda því fram að ríkissjóður muni tapa verulegum fjárhæðum á því að missa vínbúðirnir, en halda því á sama tíma fram að áfengisneysla muni aukast úr hófi. Þetta gengur ekki upp því áfengisskattur skilar stórum fjárhæðum í ríkissjóð.

Þá eru þeir sem halda því fram að fyrirkomulagið sé stórfínt eins og það er, vandamál vegna áfengisneyslu séu allt of mikil og að þau muni aukast ef vín verður selt í matvöruverslunum. En það gengur varla upp að halda því fram að fyrirkomulagið sé bara í góðu lagi eins og er – en halda því fram á sama tíma það sé allt of mikið af vandamálum vegna áfengisneyslu. Ef fólk er samkvæmt sjálfu sér þá ætti það að fara fram á að þjónusta verði skert verulega, jafnvel að algjört bann á áfengi verði sett.. ekki að halda því fram að hlutirnir séu í góðu lagi eins og þeir eru.

„Lýðheilsurökin“ eru svo eitthvað sem hljómar vel og „angar“ af ábyrgð og fyrirhyggju. Þetta væru mögulega góð og gild rök ef sama fólk færi fram á að öll önnur óhollusta væri meðhöndluð á sama hátt og áfengi. Þannig væru ríkisreknar sérverslanir fyrir sykur, unna kjötvöru, kannski allt kjöt, smjör, osta?…og hvað veit ég um hvar á að draga mörkin? En það er ansi holur hljómur í þessum lýðheilsurökum á meðan þeim er bara beint gegn áfengi.

Þá má að lokum benda á þegar því er haldið fram gögn WHO sýni að það sé beint samhengi á milli áfengis í matvöruverslunum, heildarneyslu og skaðsemi. Vissulega er oft að því er virðist, sýnileg fylgni.. en hún er engan veginn einhlít, það má skoða Möltu, Ítalíu, Finnland og Holland svo ég taki nú augljós dæmi af handahófi frá WHO data repository.

Getur verið að það séu aðrir þættir sem hafa áhrif á neyslu? Að minnsta kosti að hluta?

Og getur verið að það spili fleiri þættir inn í skaðsemi en heildarneysla?

Ég ætla ekki að fullyrða neitt til eða frá, en mér þykir óvarlega farið með gögn og tölur þegar það er fullyrt að það sé sannanlega samhengi þarna á milli.