Valgarður Guðjónsson

Það er kannski full snemmt að melta kosningaúrslitin.

Nokkur atriði koma samt strax upp í hugann.

Ríkisstjórnarflokkarnir voru aldrei að fara að tapa eins miklu og leit út fyrir í sumum könnunum – og Píratar voru aldrei að fara að fá um, hvað þá yfir, 25%.

Ég hef fylgst með kosningum í næstum fimmtíu ár, ég hef oft séð kannanir gefa miklar breytingar til kynna en þegar nær dregur dettur fylgið nær fyrri kosningum. Besti flokkurinn er reyndar að einhverju leyti undantekning.

En það kemur margt til, margir eru óánægðir og vilja ekki svara – enda yfirleitt margir óákveðnir. Aðrir nota kannanir til að sýna óánægju en eru í rauninni alltaf að fara kjósa gamla góða flokkinn.

Kosningamaskínur gömlu flokkanna ná líka til nægilegra marga á endanum sem eru að velta fyrir sér að breyta til.

Þannig er í besta falli skondið að sjá rassskelltan Framsóknarflokkinn stæra sig af því að hafa ekki fengið eins hrikalega útreið og kannanir sýndu þegar fylgið var minnst. Jú, eflaust hefur eitthvað hjálpað að skipta um formann, en flokkurinn á of sterkar rætur til að fara mikið meira niður í einni atrennu.

Sjálfstæðisflokkurinn hefur eflaust fengið eitthvert fylgi frá Framsóknarflokknum, þeir sem gleyptu hræðsluáróðurinn, þeir sem telja gott efnahagsástand fyrri ríkisstjórn að þakka en gátu ekki hugsað sér að kjósa flokkinn eftir klúður fyrri formanns.

Það voru heldur aldrei nægilega margir að fara að vera tilbúnir í breytt viðhorf Pírata. En Píratar hefðu sennilega verið nær 20% ef ekki hefði komið tvennt til. Óskiljanlegt klúður í atkvæðagreiðslu um búvörusamninginn sló þau út af borðinu hjá mörgum. Og hitt er, að það fer ekki vel fyrir flokk sem boðar beint og virkt lýðræði að hafa sterkan leiðtoga, sama hversu öflugur sá leiðtogi er. Og reyndar sérstaklega ekki ef sá leiðtogi er með stórkarlalegar, klaufalegar yfirlýsingar sem ganga þvert á vilja flokksmanna – sama hversu ómerkilegt málið er, þetta fældi marga frá.

Viðreisn var alltaf góður kostur fyrir þá sem ættu kannski heima í Sjálfstæðisflokki en hefur blöskrað framkoma forystumanna flokksins – og eflaust hafa einhverjir fyrrum stuðningsmenn Samfylkingar fundið þetta sem góðan valkost. Í rauninni hefði ekki komið á óvart þó þau hefðu náð enn betri kosningu – og ef þau klúðra ekki stjórnarmyndun þá ættu þau að geta bætt við sig fylgi í framtíðinni.

Ég skil ekki hvers vegna Vinstri græn auka fylgi sitt (væntanlega) á kostnað Samfylkingarinnar. Jú, viðkunnanlegur leiðtogi, en það sem í rauninni skilur flokkana að þegar á reynir er ákveðin forpokun og forsjárhyggja VG, nokkuð sem er skrýtið að heyra á tuttugustu og fyrstu öldinni. Ég skil heldur ekki hvers vegna Björt framtíð er yfirleitt með sérstakt framboð.. jú, fínn formaður en það er örugglega meiri ágreiningur innan td. Framsóknar- eða Sjálfstæðisflokks, en á milli Bjartrar framtíðar, Samfylkingar og jafnvel Vinstri grænna.

En aðallega er ég verulega fúll út í þá sem skiluðu sér ekki á kjörstað og hefðu getað komið Viktori inn á þing, það vantaði svo grátlega lítið upp á..

Nokkur af bestu ráðum sem ég á fyrir kjósendur á morgun.

Kjóstu!

Það þýðir reyndar ekki að þú eigir að fara á kjörstað og krossa við einhvern flokk af gömlum vana.

Að kjósa krefst þess að kynna sér hvaða valkostir eru í boði og velja. Ef þú nennir því ekki, sittu heima og leyfðu okkur sem nennum að hugsa að ráða.

Atkvæðið þitt skiptir máli. Það er reyndar sjaldgæft að eitt einasta atkvæði skipti máli, en það hefur komið fyrir – og um leið og fleiri en einn byrja að hugsa á þá leið að atkvæðið skipti ekki máli, þá fara þau að skipta verulega miklu máli.

Þannig að, kjóstu!

Ekki gera ráð fyrir að þú finnir eitthvert framboð þar sem þú ert sammála hverjum einasta frambjóðanda í hverju einasta máli – og líka um forgangsröðunina.

Veldu frekar framboð sem hefur skynsama stefnu í sem flestum málum og umfram allt, hlustar á rök og tekur mark á upplýsingum, hvort sem þær henta upphaflegri skoðun eða ekki.

Hafðu vara á ódýrum kosningaloforðum. Farðu varlega í að treysta framboðum sem hafa verið í stjórn og ætla allt í einu að fara að skipta um stefnu. Hafðu líka fyrirvara á vel meinandi áherslum og loforðum ef ekki fylgir trúverðug leið til að ná markmiðunum.

Láttu hvers kyns hræðsluáróður sem vind um eyru þjóta, framboð sem hefur ekki annað fram að færa en að reyna að hræða þig er ekki mikils virði.

Það er allt í lagi að hafa varann á frambjóðendum sem eru ekki trúverðugir og hafa langa sögu af vafasamri hegðun.. en ekki falla í að hengja þig á einhver smáatriði sem drullumallarar andstæðinganna hafa verið að slengja fram. Það er enginn svo fullkominn.

Á sama hátt borgar sig kannski að gefa lítið fyrir „sauðargærur“ auglýsingastofanna. Frambjóðandi sem lítið hefur sést nema sem yfirlætisfullur og hrokafullur valdamaður er allt í einu farinn að birtast á skjánum sem vingjarnlegur og heimilislegur einstaklingur… tja, það er kannski ekki endilega heiðarleg ímynd sem er verið að kynna.

Það er líka allt í lagi að kjósa framboð þó þér líki ekki við einhvern frambjóðanda. Það er einfalt að strika út eða breyta röð.

Ekki trúa klisjunni um að útstrikanir breyti engu, þær telja nákvæmlega jafn mikið og atkvæðið þitt.. geta jafnvel haft meira vægi.

Það er ömurlegt að kosningakerfið skuli gera smá framboðum erfitt fyrir. En það er staðreynd, ömurleg staðreynd, en staðreynd. Atkvæði til framboðs sem á ekki möguleika getur hæglega verið atkvæði sem er kastað í ruslið. Sennilega myndu þeir flokkar, sem eru langt frá því að ná inn þingmanni, gera best með því að styðja framboð sem vill laga þennan galla kosningalaganna og gera öllum framboðum jafnt hátt undir höfði.

Því miður, en staðreynd.

Þannig að kjóstu, en gerðu það með hausnum.. og vertu tilbúin(n) að taka því sem þú færð.