Í næsta mánuði verður trúarhátíðin __________ haldin í _____________. Að samkomunni standa (A) _________ og aðalræðumaður er ___________ sem vakið hefur athygli fyrir afdráttarlausar skoðanir sínar gegn réttindum (B) __________ sem hann rökstyður með tilvitnum í (C) __________
A
B
C
Fyllist út eftir þörfum…
Fyrir margt löngu höfðu menn ekki miklar upplýsingar um jörðina og himingeiminn… tæki og aðstaða til rannsókna voru einfaldlega ekki til staðar. Þannig var drógu forfeður okkar þá ályktun að jörðin væri flöt og að sól og himintungl snerust í krinum þennan miðpunkt heimsins. Þá hafði fólk ekki hugmyndaflug i annað en að einhver hlyti að hafa skapað jörðina og ýmsar getgátur voru í gangi um hvernig sú sköpun hefði gengið fyrir sig – oftast voru skapararnir tiltölulega líkir mannskepnunni, en með einhvers konar ofurkrafta eða eiginleika.
Það er svo sem ansi langt síðan það rann upp fyrir einhverjum að það væri mögulegt að jörðin væri ekki flöt. Og sama gildir um gang himintungla, það kom í ljós að jörðin var ekki miðpunkturinn. Þekkingin hafði betur og (nánast) enginn heldur því fram í dag að jörðin sé flatur miðpunktur alheimsins. Nánast, því það er jú enn eitthvað sem kallast „Flat Earth Society“ (ef ég man rétt) og er ekki brandari (ef ég skil rétt).
Það hafa svo komið talsvert betri skýringar á mögulegu upphafi heimsins en gamall, geðsitirður, úrillur skapari. Enn eru jú til hópar sem svara til Flat Earch Society og halda sig við upphaflegar kenningar.
Það er hins vegar merkilegt að þrátt fyrir að kenningar um sköpun gangi augljóslega ekki upp þá er enn ansi stór hópur sem vill samt halda í hugmyndina um einhvers konar guð / skapara. Nú er farið að toga og teygja þessa hugmynd yfir í eitthvað allt annað óljóst og illa skiljanlegt. Allt sem áður var bókstaflegt er orðið að líkingamáli til að breiða yfir að þetta stenst ekki skoðun og augljóst að þetta byggir á vandræðalegum tilraunum fáfróðra forfeðra til að skilja heiminn… í öllum sínum vanmætti, með takmarkaðar upplýsingar og þekkingu. Auðvitað finnst mér fáfræðin nokkuð augljós og get látið hana fara í taugarnar á mér stöku sinnum – ef ég á að vera alveg hreinskilinn – en reyni nú oftast að vera umburðarlyndur og sætta mig við að hver má hafa sína skoðun og sína trú.
Það sem fer kannski í taugarnar á mér er þegar boðberar þykjast vera eitthvað betri en hin, telja sig meiri andans menn, telur sínar hugmyndir eitthvað æðri, háleitari, jafnvel göfugri allt vegna þess að þeir aðhyllast hugmyndir sem löngu er búið að sýna að byggja ekki á neinu. Og jú, líka, þegar ég þarf að borga fyrir rekstur heillar stofnunar í kringum þetta.
Fyrir mér virkar þetta nefnilega eins og menn væru stöðugt að slá sig til riddara í pistlum og greinaskrifum með því að tala um að jörðin sé nú auðvitað flöt.
Og að það væri ríkisrekin stofnun í kringum þá kenningu að jörðin sé flöt.
Og ef ég malda í móinn þá eru viðbrögðin ofsafengin og uppnefnin koma á færibandi.
Jafnvel Háskóla Íslands finnst í góðu lagi að gera mér upp kynþáttafordóma.
Þeim sem skilgreina sig „bókstafstrúar“ þegar kemur að trúarbrögðum virðist fara fækkandi. Enda erfitt að skilgreina hvað felst í þessu og auðvitað erfitt að trúa bókstaflega á rit sem er jafn mótsagnakennt og til dæmis biblían.
Mjög fáir trúa því orðið bókstaflega að Jesú hafi verið eingetinn, hann hafi risið upp frá dauðum og heimurinn hafi verið skapaður af geðstirðum föður gyðinga. Og engan hef ég hitt sem gerir ekki málamiðlanir um innihald trúarrita þegar hentar.
Kirkjan hefur auðvitað verið á „skipulögðu undanhaldi“ með innihald biblíunnar gegnum aldirnar. En það gengur auðvitað ekki að leggja stofnunina niður. Aðferðin við að halda andlitinu er að boða að textinn sé líkingamál og eitthvað sem þurfi að túlka. Í stað þess að sætta sig við að grundvöllurinn er bara vangaveltur forfeðra með litla þekkingu fyrir þúsunum ára. Enda væri auðvitað hlægilegt að halda því fram í ljósi almennrar þekkingar í dag að inniihald biblíunnar sé allt satt og rétt um á staf.
Kirkjan og „guðfræðingar“ nútímans hamast sem sagt við að breyta skilningi á textanum og stöðugt meira og meira af innihaldi biblíunnar verður líkingamál sem ekki á að taka bókstaflega.
Það er svo aftur spurning hvenær allt innihald biblíunnar verður afgreitt sem líkingamál, enginn guð, enginn Jesú, engin meyfæðing, engin upprisa, engin sköpun.
Sem betur fer hefur umburðarlyndi minnkað gagnvart skoðunum sem fela í sér mannfyrirlitningu og eru hatursáróður hvort sem er vegna kyns, trúar, litarháttar eða annars.
Ég er ekki að segja að við eigum að banna skoðanir eða dæma fólk fyrir heimskulegar skoðanir.. öðru máli gegnir um að fremja ódæði, eða hvetja til, í nafni þessara skoðana. En almennt held ég að besta mótvægið gegn heimsku séu upplýsingar og rök.
En einhverra hluta vegna virðist í lagi að halda á lofti heimskulegum skoðunum, mannfyrirlitningu og fordómum ef þær byggja að einhverri á trúarkenningum.
Reyndar nota sumir misjafna mælistiku eftir því hver á í hlut, hér á landi horfa menn góðlátlega framhjá þeim sem tala af fyrirlitningu um náungann í nafni kristni, vegna þess að þeir geta vísað í biblíuna máli sínu til stuðnings… en æsa sig umsvifalaust ef þetta er gert í nafni annarra trúarbragða.
Fyrir mér á að leggja þetta að jöfnu. Heimska er heimska. Mannfyrirlitning er mannfyrirlitning. Og fordómar eru fordómar. Alveg sama á hverju þetta byggir.
Það var skelfilegt að hlusta á rausið í fulltrúa annars múslima safnaðarins hér á landi áðan í kvöldfréttum RÚV, eða Speglingum, réttara sagt. Hvort sem hann ræddi stöðu kvenna yfirleitt, það að heilsa konum með handabandi, blæjur kvenna, hver ætti að ráða á heimilinu eða samkynhneigð þá gekk hann nokkrum sinnum fram af okkur á örfáum mínútum.
Það hvarflar ekki að mér að dæma alla múslima út frá bullinu í manninum, ekki frekar en að það hvarflar að mér að dæma alla kristna út frá verstu bullukollunum.
Á stuttu ferðalagi um Miðjarðarhaf lögðu amk. tveir farastjórar, í Tyrklandi og Egyptalandi – báðar konur – áherslu á að flestir múslimar væru hófsemdarfólk sem iðkaði trú sína í friði og léti aðra í friði. Nú dettur mér ekki í hug að nokkrir dagar gefi mér yfirgripsmikla þekkingu, en þeim var mikið í mun að leiðrétta klisjur og koma í veg fyrir fordóma – og tókst að minnsta kosti að sannfæra mig. Ef ég skildi rétt þá voru þetta fyrst og fremst hefðir og siðir, eins og kristni er væntanlega hjá flestum.
En það er ágætt að hafa í huga að svona fordómar, þessi mannfyrirlitning í nafni trúar, er ekki skráð einkaleyfi hjá múslimum. Við þurfum ekki að leita langt.
Skoðun birti ágæta samantekt á rangfærslum biskups í ræðu hennar fyrir setningu Alþingis, sbr. http://skodun.is/2013/06/07/thrjar-athugasemdir-vid-predikun-biskups/.
Meðal annars var bent á það að sú fullyrðing biskups þess efnis að kirkjan þjóni öllum standist ekki skoðun. Bæði er það skýrt tekið fram í samþykktum kirkjunnar að hún þjóni ekki fólki sem stendur utan hennar. Það hefur reynt nokkrum sinnum á þetta á síðustu mánuðum og niðurstaðan er alveg kýrskýr. Kirkjan þjónar ekki þeim sem standa utan hennar.
Í grein á trúmál.is er kallað hártogun í nafnlausri grein að benda á að þetta er ekki rétt.
Hvernig má þetta vera hártogun. Biskup setur fram fullyrðingu sem er sannanlega röng.
Þetta er jafn galið og að ef ég héldi því fram að Íslenska landsliðið í fótbolta hefði unnið Slóvena á Laugardalsvelli síðasta föstudag. Þegar mér væri bent á að leikurinn hefði farið 4-2 fyrir Slóvena myndi ég snúa upp á mig og kalla þetta hártogun með þjósti.
Það má líka rifja upp að í umræðum fyrir kosningar um stjórnarskrá var biskupi bent á þetta og kom hún af fjöllum og kannaðist ekki við þetta. En athygli hennar var vakin á þessu þarna og því vísvitandi rangfærsla að halda þessu stöðugt fram. Það er ekki fallegt að skrökva, held að það sé meira að segja nefnt í boðorðum kirkjunnar.
Fyrir nokkrum dögum lýsti þýskur kardináli því yfir að best væri að þýskar konur sætu heima og stuðluðu að fólksfjölgun til að vinna á móti fjölgun innflytjenda.
Karluglunni tókst að slá þrjár flugur í einu höggi þarna í einni setningu.. og staðfesta þannig að söfnuðir eins og hann vinnur hjá á ekkert erindi í nútímasamfélag.
Fyrir það fyrsta er auðvitað kvenfyrirlitningin. Þar bætast við kynþáttafordómarnir. Og ekki gleyma hræsninni, hann er jú vígður kaþólskur prestur og leggur ekkert að mörkum við að fjölga kynstofninum sem honum finnst svona mikilvægur.
Þetta væri auðvitað fyndið ef þetta væri ekki hátt settur embættismaður hjá nokkuð áhrifamikilli stofnun.
Og þetta væri kannski líka fyndið ef þetta væri ekki af sömu rótum og sú ótrúlega mannfyrirlitning sem Parísarbúsar opinbera á götum borgarinnar til að mótmæla giftingum samkynhneigðra.
Allt í nafni og undir áhrifum trúarinnar.
Höfum við virkilega eitthvað að gera við þetta?
Og kannski enn frekar, ég veit að sumir finna margt jákvætt í trúnni og sækja þangað ákveðin gildi – sem í flestum tilfellum eru auðvitað jákvæð.
En má ekki sleppa trúnni og halda gildunum, hvort sem viðkomandi vill kalla þau „kristin“ eða eitthvað annað, því flest eru þau jú eldri en kristnin – og losna þannig undan þessu fargi mannfyrirlitningar sem trúin virðist leggja á fólk?
Ég er enn að velta vöngum yfir þessum „kristnu gildum“ sem sumir Sjálfstæðismenn vildu hafa til hliðsjónar við lagasetningu.
Kannski er það vegna þess að ég fæ engin svör um hver þessi kristnu gildi eru, þeas. hvaða gildi eru þarna sem ekki finnast í öðrum trúarbrögðum og/eða lífsskoðunum og skipta máli. Og hef ég nú mikið spurt.
Við getum strax útilokað verið sé að vísa til boðorðanna tíu – þá hefði verið talað um að byggja lagasetningar á „gyðinglegum gildum“.
Eins er strax hægt að útiloka almennt siðferði og náungakærleik og gullnu regluna – þetta er allt saman miklu eldra en kristnin – og finnst hjá flestum siðuðum lífsskoðunarfélögum.
En hvað einkennir kristnina sérstaklega? Það er rétt að taka fram að ég er ekki að gera lítið úr því góða og jákvæða sem kristnin hefur þegið frá öðrum hugmyndaheimum, þar er margt gott og gilt. En hvað er sérstakt?
Jú, meyfæðingin, upprisan og að bjóða hinn vangann. Fyrri tvö atriðin eru kannski engan veginn heldur einkennandi fyrir kristnina. Og það sem verra er, það er varla hægt að setja einhver lög sem byggja á upprisu eða meyfæðingu. Eða ég vona að minnsta kosti að það hafi ekki verið hugmyndin í þessu tilfelli.
Þá stendur eftir þetta með að bjóða hinn vangann. Ég man ekki til að þetta komi beinlínis annars staðar, má auðvitað vera minn misskilningur og/eða vanþekking.
En ef rétt er þá vilja þeir sem þetta samþykktu setja í lög á sá sem er sleginn utanundir eigi að bjóða hinn vangann..
PS. Mér fannst nú rétt að láta þessar vangaveltur liggja á milli hluta fram yfir kosningar.
Ég heyri mjög oft talað um að maðurinn sé einfaldlega þannig úr garði gerður að hann hafi þörf fyrir trú. Þetta heyrðist nýlega einmitt endurtekið í útvarpsþætti á RÚV.
Nú hef ég ekki þörf fyrir trú og þá gefur auga leið að annað hvort er fullyrðingin röng eða þá að ég er ekki maður. Ég gef mér að seinni skýringin sé ekki rétt og þá stendur eftir að fullyrðingin um að þessi þörf fyrir trú sé „innbyggð“ í okkur er röng.
Þvert á móti þá finnst mér mjög mikilvægt að skoða staðreyndir, rök og mótrök og nota bestu fáanlegu upplýsingar til að komast að niðurstöðu. Því trú, amk. í merkingu trúarbragða, felur í sér að hafa eitthvað fyrir satt án þess að nokkrar sannanir, staðreyndir eða staðfestar upplýsingar séu fyrir hendi.
Þess vegna hef ég einmitt mikla þörf fyrir trúleysi, mér finnst það miklu skynsamlegra.
Rétt að taka líka fram að forsetinn var heldur betur ekki að tala í mínu nafni, frekar en margra annarra, þegar hann sendi nýkjörnum páfa heillaóskir í nafni þjóðarinnar.
Þarf ekki að vera möguleiki á neitunarvaldi á gjörðum forseta?
Valgarður Guðjónsson 